Розигии хаттии иҷорадеҳ барои зеркирояи манзил: чӣ дар парванда монад

Пеш аз он ки иҷорагир манзили хусусӣ ё як қисми онро ба шахси дигар диҳад, иҷорадеҳ розигии худро дар варақи ҷудо сабт мекунад. Моддаи 127 Кодекси манзил розигии иҷорадеҳро талаб мекунад ва мегӯяд, ки мӯҳлати зеркироя аз мӯҳлати шартномаи иҷора дароз шуда наметавонад. Худи модда боҷ, шумораи рӯз барои ҷавоб, нотариус ё мӯҳрро муқаррар намекунад. Паёми чат дархост мемонад; он варақи розигии хаттӣ нест.

Эзоҳ: IziRento барнома барои кори амалиётӣ аст, машварати ҳуқуқӣ нест. Қоидаҳои маҳаллии иҷора фарқ мекунанд; қарорҳои ҳатмиро аз мутахассиси соҳибихтисос аниқ кунед.

Қоидаи амалкунанда барои зеркирояи манзили хусусӣ

Барои манзили истиқоматӣ нуқтаи оғоз Кодекси манзил аст. Моддаи 761 қисми 2 Кодекси гражданӣ муносибатҳои шартномаи иҷораи манзили истиқоматиро ба Кодекси манзили Ҷумҳурии Тоҷикистон равона мекунад. Кодекс аз 1 июли соли 2023 мавриди амал қарор гирифтааст. Аз ин рӯ, барои варақи розигии манзили хусусӣ қоидаи махсуси моддаи 127 истифода мешавад, на қоидаи умумии иҷораи ҳар гуна молу мулк.

Моддаи 127 мегӯяд, ки иҷорагир бо розигии иҷорадеҳ метавонад дар доираи мӯҳлати шартномаи иҷора манзили гирифтааш ё як қисми онро ба истифодаи зеркироягир диҳад. Зеркироягир ҳуқуқи мустақили истифодаи манзилро ба даст намеорад. Масъулияти шартномаи асосӣ дар назди иҷорадеҳ ҳамоно ба зиммаи иҷорагир мемонад. Ин се нукта дар варақ нақшҳои тарафҳоро равшан мекунанд: розигӣ аз иҷорадеҳ аст, истифода ба зеркироягир дода мешавад ва иҷорагир аз масъулияти худ озод намешавад.

Қисми 4-и моддаи 127 маҳдудияти мӯҳлатро мустақим менависад: шартномаи зеркироя аз шартномаи иҷораи манзил дарозтар шуда наметавонад. Агар шартномаи асосӣ пеш аз мӯҳлат қатъ шавад, қисми 5 ҳамзамон қатъ шудани зеркирояро пешбинӣ мекунад. Пас, санаи анҷоми шартномаи асосӣ барои варақ маълумоти асосист. Санаи анҷоми зеркироя набояд баъд аз он бошад.

Дар матни моддаи 127 калимаҳои “розигии хаттӣ” нестанд; модда “бо розигии иҷорадеҳ” мегӯяд. Варақи ҷудо розигиро дар парвандаи манзил нигоҳ медорад ва онро аз паёми парокандаи чат фарқ мекунад. Аз модда талаби нотариус, мӯҳр ё ҷавоб дар чанд рӯз баровардан мумкин нест. Маблағи зеркирояро тарафҳо дар ҳуҷҷати дахлдор муайян мекунанд, аммо моддаи 127 маблағи тайёр ё тариф намедиҳад.

Қисми 2-и моддаи 127 риояи меъёри додани майдони истиқоматӣ ба як нафарро талаб мекунад, вале худи модда рақами 12 м²-ро наменависад. Рақами 12 м² дар моддаи 53 ба иҷораи иҷтимоӣ ва меъёре вобаста аст, ки мақомоти маҳаллӣ муайян мекунад. Мӯҳлати шашмоҳаи моддаи 123 бошад, ба сокинони муваққатӣ дахл дорад. Ин ду рақам ба варақи розигии зеркироя ҳамчун меъёр ё мӯҳлати тайёр гузаронда намешаванд.

Шартномаи иҷораи мавҷуда, гаравпулӣ, санади қабул ва супоридан, нишондоди ҳисобкунак ва забонхати ҳармоҳаи пардохт ҳуҷҷатҳои ҷудо мебошанд. Варақи розигӣ онҳоро аз нав ҷамъ намекунад. Он танҳо нишон медиҳад, ки иҷорадеҳ ба кадом манзил ё қисми он, барои кадом шахс ва то кадом сана розӣ шудааст.

Дар матни амалкунандаи Кодекси гражданӣ моддаи 681 қисми 3 розигии иҷорадеҳро барои зеркирояи молу мулк дар қоидаи умумӣ зикр мекунад. Барои манзил ҳамин кодекс дар моддаи 761 қисми 2 ба Кодекси манзил ишора мекунад ва он ҷо моддаи 127 қоидаи муфассалтар медиҳад. Аз ин рӯ, варақи манзил ба моддаи 127 такя мекунад. Қоидаи умумӣ ҷои қоидаи махсуси манзилро намегирад.

Саҳифаи WIPO Lex қисми II-и кодекси пешинаро бо версияи соли 2006 нишон медиҳад: дар он ҷо моддаи 635 ба зеркироя бо розигӣ ва моддаи 698 ба иҷораи манзил дахл дошт. Ин манбаи рақамгузории кӯҳна аст. Дар варақи имрӯза 635 ҳамчун розигии зеркироя ва 698 ҳамчун роҳнамо ба Кодекси манзил навишта намешаванд, зеро матни амалкунанда ба онҳо маъноҳои дигар додааст.

Варақи розигӣ аз кадом сатрҳо иборат аст

Варақ аз шартномаи асосии аллакай мавҷуда оғоз мешавад, вале онро такрор намекунад. Аз шартнома санаи анҷом ва тавсифи манзил гирифта мешавад. Сипас иҷорагир, шахсе, ки истифода ба ӯ дода мешавад, ва худи розигии иҷорадеҳ навишта мешаванд. Санаи зеркироя бояд дар дохили мӯҳлати шартномаи асосӣ монад.

Ба варақ боҷ ё мӯҳлати ҷавоб худсарона илова карда намешавад. Моддаи 127 чунин рақамҳоро намедиҳад. Агар барои ҳолати мушаххас манбаи расмии дигаре вуҷуд дошта бошад, онро аз қоидаи умумии моддаи 127 ҷудо санҷидан лозим аст.

Иҷорагир пас аз розигӣ ҳам дар назди иҷорадеҳ масъул мемонад. Агар шартномаи асосӣ пеш аз мӯҳлат қатъ шавад, зеркироя низ ҳамзамон қатъ мешавад. Аз ҳамин сабаб, варақ бояд ба шартномаи асосӣ пайваст бошад ва санаҳои он бо шартнома муқоиса шаванд. Розигӣ барои як манзил ё қисми муайян ба истифодаи дигар манзил худкор паҳн намешавад.

Варақ омода аст, вақте манзил ё қисми он, иҷорагир, зеркироягир ва мӯҳлате, ки аз шартномаи асосӣ дертар анҷом намеёбад, равшан навишта шудаанд. Паёми чат танҳо дархост мемонад. Дар истиноди ҳуқуқӣ моддаи 127 ва моддаи 761 қисми 2 истифода мешаванд; моддаҳои 635 ва 698 бо маънои кӯҳна ба варақ баргардонда намешаванд.