Капиталдык жана учурдагы оңдоону эки сапка бөлүү: үй ээсинин файлы

Жеке ижара уланып жатканда мурда кол коюлган келишимдин жанына эки сап коюлат. Биринчи сап капиталдык оңдоо. Жарандык кодекстин 2-бөлүгү, 2026-жылдын 28-июлундагы редакция, 554-беренеде аны ижарага берүүчүгө жүктөйт, мыйзам же келишим башкача деп жазбаса, жана оңдоо ижарага берүүчүнүн эсебинен жүргүзүлөт. Келишимде мөөнөт жок болсо же иш шашылыш зарылчылыктан чыкса, мөөнөт акылга сыярлык мөөнөт бойдон калат, күндүн саны жок. Экинчи сап учурдагы оңдоо: 555-берене аны ижарачыга жүктөйт, мыйзам же келишим башкача деп жазбаса. Эсептин көчүрмөсү өз сабында калат. Сомдун суммасы да, пайыз да бул баракка жазылбайт.

Папкада келишим бар, оңдоо чатта бир үймөк болуп жатат. Капиталдык оңдоо менен учурдагы оңдоо ошол үймөктө ажырабайт. 554-беренеде мындай дейт: «Эгерде мыйзамда же мүлктү ижарага берүү келишиминде башкача каралбаса, ижарага берүүчү ижарага алынган мүлктү өз эсебинен капиталдык оңдоону жүргүзүүгө милдеттүү. Капиталдык оңдоолор келишимде көрсөтүлгөн мөөнөттө, ал эми эгерде алар келишимде көрсөтүлбөсө же шашылыш зарылчылыктан улам келип чыкса, анда акылга сыярлык мөөнөттө жүргүзүлүшү керек.» Келишимде мөөнөт жазылган болсо, сапка ошол сүйлөм көчүрүлөт.

Ошол эле беттин 555-беренеси учурдагы оңдоону бөлөк айтат: «Эгерде мыйзамда же мүлктү ижарага алуу келишиминде башкача каралбаса, ижарачы мүлктү жакшы абалда кармоого, өз эсебинен учурдагы оңдоолорду жүргүзүүгө жана мүлктү күтүү чыгымдарын көтөрүүгө милдеттүү.» zakon.kg сайтындагы ижара гиди бул эки милдетти тең 555-берене деп атайт жана акылга сыярлык мөөнөттү шашылыш зарылчылыкка гана калтырат. Гиддин аталышы берененин номери эмес. Келишимде мөөнөт көрсөтүлбөсө да ал акылга сыярлык мөөнөт болот.

Бул барак келишим түзүүнүн чеклисти эмес, ачкыч күнүнүн өткөрүп берүү актысы эмес жана токтотуу жөнүндө жазуу жүзүндөгү билдирүү эмес.

Эскертүү: IziRento — операциялык иш үчүн программа, юридикалык кеңеш эмес. Жергиликтүү ижара эрежелери ар түрдүү; милдеттүү чечимдерди квалификациялуу адистен тактаңыз.

Келишимдин жанындагы эки сап

Файл жаңы келишим эмес жана бөлүктөрдүн тизмеси эмес. Биринчи сап капиталдык оңдоо, экинчи сап учурдагы оңдоо. Ар бир сапта иштин кыска аты, ким жүргүзөрү, мөөнөт сабы, сап ачылган күн жана эсептин көчүрмөсү турат. Келишим оңдоону кимге жүктөгөнүн өзү жазган болсо, ошол сүйлөм өз сабына көчүрүлөт. Демейки эреже келишимде мындай сүйлөм жок жерде гана калат. Орусча беттеги 554 жана 555-беренелер кыргызча текст менен дал келет.

Кол коюудан мурунку келишим чеклисти оңдоого ким жооп берерин бир сап кылып сурайт, ал сап ушул файлды алмаштырбайт. Депозит кайтарылганда өз папкасында каралат. Ачкыч берилген күндүн актысы ошол күндүн абалын жазат, кийинки оңдоону ошого жаппайт. Эсептегичтин көрсөткүчү өз барагында калат. Келишим үч жылга же андан узакка созулса, мамлекеттик каттоо өзүнчө файл болот. Айлык квитанция төлөнгөн айдын изин сактайт жана оңдоонун эсебин өзүнө албайт. Коммуналдык төлөмдөрдү ким төлөй турганы өз тизмесинде жазылат. Кошумча ижарага жазуу жүзүндөгү макулдук башка ижарачыга тиешелүү. Токтотуу жөнүндө жазуу жүзүндөгү билдирүү келишимдин аягына тиешелүү.

Турак жай кодексинин 1-беренеси капиталдык оңдоону жана кезектеги оңдоону имараттын иштеринин сөздүгү катары ачат. Ал сөздүк ким жүргүзөт деген эреже эмес. 555-беренедеги учурдагы оңдоо менен кодекстеги кезектеги оңдоо эки башка милдет эмес, үчүнчү сап ачылбайт.

Капиталдык оңдоо менен учурдагы оңдоонун бөлүнүшү

Бул кайсы оңдоо жакшы деген тандоо эмес. Капиталдык оңдоо 554-беренеде, учурдагы оңдоо 555-беренеде калат, мыйзам же келишим башкача деп жазбаса. 554-берененин мөөнөт сүйлөмү учурдагы сапка көчүрүлбөйт. Келишим учурдагы оңдоону башкача бөлсө, сапка ошол сүйлөм түшөт.

Эсеп үчүнчү оңдоо түрү эмес. Эсептин көчүрмөсү иш таандык болгон сапта жатат. Сапта иштин кыска аты турат; кодекс бөлүктөрдүн тизмесин бербейт.

Оңдоонун мөөнөтүнө окшоп көрүнгөн башка саптар

Эки сап бөлүнгөндөн кийин башка мөөнөт оңдоонун мөөнөтү сыяктуу көрүнүшү мүмкүн. Ал мөөнөт бул жеке барактын сабы эмес. Министрлер Кабинетинин 2021-жылдын 24-сентябрындагы № 183 токтомунун 15-пункту мамлекеттик мүлктүн эки оңдоосун тең ижарачыга жүктөйт. 554-берененин 2-пунктундагы тандоодо сом да, пайыз да жок.

Саптарды папкага салуу

Сапта иштин кыска аты, ким жүргүзөрү жана мөөнөт сабы турат. Сумманын жана күндүн тилкеси ачылбайт.

Келишимдин жанында капиталдык оңдоонун сабы жана учурдагы оңдоонун сабы жатканда барак бүтөт. Капиталдык оңдоо 554-берене боюнча ижарага берүүчүнүн милдети, мыйзам же келишим башкача деп жазбаса. Мөөнөт жазылбаса же иш шашылыш болсо, сапта акылга сыярлык мөөнөт калат, күндүн саны жок. Учурдагы оңдоо 555-берене боюнча ижарачынын милдети, мыйзам же келишим башкача деп жазбаса. Эсептин көчүрмөсү өз сабында калат. Сом да, пайыз да кошулбайт. 547-берененин 2-пункту, 558-берененин 2-пункту жана Турак жай кодексинин 51-беренесинин 6-пункту бул баракка өтпөйт. Армениянын 670-беренеси бул жеке ижаранын эрежеси эмес. Келишим чеклисти, өткөрүп берүү актысы, квитанция, депозит, коммуналдык файл, кошумча ижара жана токтотуу билдирүүсү өз ордунда калат. IziRento ушул баракты сактайт жана эсепти чыгарбайт.