1 жыл және одан ұзақ жалдау: пайдалану құқығын ХҚКО-да тіркеу чек-листі

Көп блог «бір жылдан ұзақ» деп жазады. Заңда да, egov-та да бірдей айтылған: кемінде бір жыл мерзімге пайдалану құқығы міндетті тіркеуге жатады, яғни дәл 12 ай да кіреді. Ұзақ мерзімді шартқа қол қойылғанмен, құқықтық кадастрда пайдалану құқығы жазылмаса, кейін дау, сату немесе ұзарту кезінде тәуекел өседі. Тіркеу үшін шекті анықтау, пакетті жинау, ақыны ресми кестеден төлеу, өтініш беру және белгісі бар дананы сақтау керек.

Ескерту: IziRento — операциялық жұмысқа арналған бағдарлама, заң кеңесі емес. Жергілікті жалдау ережелері әртүрлі; міндетті шешімдерді білікті маманнан нақтылаңыз.

Қашан тіркеу міндетті — кемінде бір жыл шегін қалай тексеру керек?

Алдымен шарттағы пайдалану мерзімін қараңыз. «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» Заңның 5-бабы құқықтық кадастрда тіркеуге жататын ауыртпалықтарға кемінде бір жыл мерзімге пайдалану құқығын (жалға беруді қоса) кіргізеді. Яғни 12 айлық тұрғын үй жалдауы да осы шекке түседі — «бір жылдан ұзақ» болу міндетті емес.

Бір жылдан аз мерзім — басқа ереже. Сол Заңның 8-бабында бөтен жылжымайтын мүлікті бір жылдан аз мерзімге пайдалану (жалдауды қоса) міндетті тіркеуге жатпайтын басым мүдде деп көрсетілген. Мысалы, 11 айлық шартты ХҚКО-да тіркеу міндетті емес. Іс жүзінде жалға берушілер жиі 11 айға қол қойып, тіркеуді кейінге қалдырады — бұл өзі заңсыз емес, бірақ мерзімді 12 айға дейін созсаңыз, тіркеу міндеті туады.

Шарттың өзі жазбаша болуы тиіс: ҚР Азаматтық кодексінің 601-бабы тұрғын үйді жалдау шартын жазбаша жасауды талап етеді. Бұл тіркеу рәсімі емес, бірақ ХҚКО-ға әкелетін құқық белгілейтін құжаттың негізі. Мерзімді «шамамен бір жыл» деп қалдырсаңыз, кейін 12 ай ма, 11 ай ма екенін анықтау қиын. Шарттағы басталу және аяқталу күнін күнтізбемен санап, «кемінде бір жыл» шегіне түсетінін немесе түспейтінін бір жолмен жазып қойыңыз.

Тіркеусіз пайдалану құқығы неге «туындамаған» саналады?

Міндетті тіркеуге жататын құқықтар мемлекеттік тіркелген сәттен бастап туындайды — Заңның 7-бабында осылай көрсетілген (заңда өзгеше көзделмесе). egov.kz тіркеу нұсқаулығы да кемінде бір жылға берілген пайдалану құқығы міндетті тіркелуі тиіс екенін және тіркелмесе құқықтар туындамаған болып саналады деп түсіндіреді. Қол қойылған қағаз бар, ал құқықтық кадастрда жазба жоқ — дауда немесе мүлікті сатқанда дәл осы айырмашылық қиындық тудырады.

Тараптардың өзара келісімі үшінші тұлға үшін жеткіліксіз: жаңа сатып алушы, банк немесе сот әдетте кадастр жазбасын тексереді. Меншік ауысса да жалдау шарты автоматты түрде бұзылмайды (АК 559-бабы бойынша); тіркелген ауыртпалық болса, жағдай анығырақ. Кемінде бір жыл мерзімге берілген пайдалану құқығын тіркеуді кейінге қалдырмаған жөн — ауызша немесе мессенджердегі келісім кадастр жазбасын алмастырмайды.

Құжаттар пакетін қалай жинау және тіркеу ақысын қайдан төлеу керек?

Пайдалану құқығын (кемінде бір жыл) тіркеу үшін egov pass065 қызмет беті үш негізгі элементті тізейді: (1) мемлекеттік тіркеу туралы өтініш; (2) құқық белгілейтін құжат — жалдау шарты және оған қосымшалар; (3) тіркегені үшін ақы төленгенін растайтын құжат. Нотариалды куәландыру жоқ болса, өтінішті мәміленің барлық қатысушылары береді. Өкіл бар болса — сенімхат қажет.

Ақы сомасын мақаладан немесе бәсекелес блогтан көшірмеңіз. Заңның 10-бабы бойынша бағаларды уәкілетті орган белгілейді; ресми кесте egov тіркеу тарифтері бетінде (Цифрлық даму министрінің 09.04.2024 № 212/НҚ бұйрығымен бекітілген бағалар). Онда «пайдалану құқықтарының … пайда болуын тіркеу» жолы бар. Пакетке өтініш бланкісі немесе нысаны, шарт даналары, жеке басты куәландыратын құжаттар, қажет болса сенімхат және сол күні ашылған egov кестесінен төленген түбіртек кіреді. Ескі PDF-тегі теңге сомасын ағымдағы тариф деп қабылдамаңыз.

Өтінішті қайда және кім береді?

Жүгіну орны — мүліктің орналасқан жері бойынша «Азаматтарға арналған үкімет» МК КЕАҚ (ХҚКО) немесе нотариус; онлайн жолы egov қызметтерінде бар. egov тіркеу беті мен pass065 қызметі осы арналарды сипаттайды. Жиі қате — шартты бір қалада жасап, мүлік басқа қалада тұрса да басқа қаладағы ХҚКО-ға бару; қызмет мүлік мекенжайына байланған.

Нотариус міндетті емес. Нотариус куәландырмаған мәміледе тіркеу Қағидалары мен egov бойынша «Азаматтарға арналған үкімет» қолтаңбаның түпнұсқалығын тексереді; шарт даналарына белгі қойылады, содан кейін өтініш қабылданады. Сондықтан екі тарап (немесе уәкілетті өкілдер) бірге келуі немесе сенімхатпен өкіл жіберуі керек. Бір тараптың ғана келуі нотариуссыз жолда жиі тоқтап қалады.

Нотариалды куәландырылған мәміледе рәсім жеңілдеуі мүмкін, бірақ тұрғын үй жалдауы үшін нотариусты міндетті қадам деп жазбаңыз — бұл блогтардың жиі қатесі. Екі жол бар: нотариуссыз — екі тарап келіп, қолтаңба тексеріледі; немесе тараптар нотариус арқылы куәландыруды өздері таңдайды. Екеуінде де ақы түбіртегі мен құқық белгілейтін құжат керек.

Қызмет мерзімі қанша және белгісі бар дананы қалай сақтау керек?

Қағидалар (Әділет министрінің № 27 бұйрығы, V2000020610) бойынша көрсетілетін қызметті берушіге өтініш түскеннен бастап әдетте үш жұмыс күні; нотариалды куәландырылмаған мәмілені тіркеуде — бір жұмыс күні. Цифрлық тіркеуде төлем растауы келгеннен кейінгі бір жұмыс күнінен кешіктірмей. Құжаттарды қабылдау күні мерзімге кірмейді. Заңның 25-бабы да үш жұмыс күнін көздейді. Мерзімді күнтізбелік «үш күн» емес, жұмыс күндерімен есептеңіз.

Нәтиже — мемлекеттік тіркеу жүргізілгені туралы белгісі бар құқық белгілейтін құжат немесе бас тарту туралы дәлелді жауап (pass065). Белгісі бар дананы түбіртек пен өтініш көшірмесімен бірге жалдау файлында сақтаңыз. IziRento осы құжаттарды операциялық файлда сақтауға ыңғайлы, бірақ шартты заңды етпейді және ХҚКО-да тіркемейді — тіркеуді сіз немесе сенімхатпен өкіл орындайды. Белгі алынғаннан кейін цифрлық көшірмені де бірден сақтаған жөн.

Келесі қадам: шарт мерзімін «кемінде бір жыл» ережесімен салыстырыңыз; пакет пен сол күнгі egov тариф түбіртегін жинаңыз; таңдалған арна арқылы өтініш беріңіз; тіркеу белгісі бар құқық белгілейтін құжатты сақтаңыз. Ақы мен арна деректерін жадтан немесе бәсекелес блогтан емес, ашық egov беттерінен алыңыз. Жұмыс кеңістігін бастау үшін IziRento аккаунтын ашуға болады — сканерленген шарт пен түбіртекті операциялық файлда ұстау үшін, тіркеудің өзі емес.