Кепілдік жарнаны қалай рәсімдеу және қайтару: жалға берушінің есеп айырысуы

Кепілдік жарнаны қайтару шарттағы теңге сомасынан басталады: заң мөлшерді міндеттемейді. «Тұрғын үй қатынастары туралы» заң қайтарудың күн санын да айтпайды. Азаматтық кодекстің 338-3-бабы жарнаны ақша сомасы деп таниды, 338-4-бап қашан қалатынын және қашан қайтатынын айтады, бірақ шек пен дайын күн санын бермейді. Файлға өз сомаңызды, төлем күнін, ұстау негізін және тараптар қойған қайтару күнін жазыңыз.

Чаттағы «бір айлық» сөзі теңге санын да, қайтару күнін де қалдырмайды. Қолхат жоқ, аударым мақсаты бос болса, ақшаның қашан және не үшін келгені де жоқ. Шыққанда сол бос жолдан есеп шықпайды.

Ескерту: IziRento — операциялық жұмысқа арналған бағдарлама, заң кеңесі емес. Жергілікті жалдау ережелері әртүрлі; міндетті шешімдерді білікті маманнан нақтылаңыз.

Сома неге теңгемен, санмен және сөзбен тұрады

Кепілдік жарна — міндеттемені орындау үшін бір тарап екіншісіне беретін ақша сомасы. Жалдауда оны депозит деп те атайды, бірақ атау мөлшер бермейді. «Бір айлық» нарық сөзі теңге жолын алмастырмайды.

«Тұрғын үй қатынастары туралы» заңның 2026 жылғы 1 қазанда алынған мәтінінде «депозит» сөзі жоқ. Ондағы «кепіл» ипотекаға, ортақ мүлікке және тұрғын үй төлемдеріне қатысты. Жалдау депозитінің мөлшері мен қайтару күні сол заңда жоқ.

Азаматтық кодекстің 338-3-бабы жарнаны сауда-саттық немесе өзге міндеттеме үшін берілетін ақша деп анықтайды. Төлеу міндеті заңда немесе келісімде туады. Теңге шегі де, дайын күн саны да жоқ. 292-бап оны қамтамасыз ету тәсілі деп көрсетеді, 382-бап шарт мазмұнын тараптардың қалауына қалдырады.

Krisha бетінде Бақыт Қасымбеков депозитті ерікті деп жазады: тараптар келіседі, бас тартады немесе соманы азайтады. «Көбінесе бір айлық жалдау құнына тең» — нарық сөзі, шек емес. Nege 2025 жылғы 3 желтоқсанда мөлшерді шектейтін арнайы заңның да, «пәлен пайыздан аспасын» деген норманың да жоқ екенін жазады. Келісілген бір айлық заңға қайшы емес және нарықта жиі кездеседі.

Бағдат Амандосұлы депозитті кепілдік жарнаға ұқсатады. Бұл теңеу, кодекстің дайын ережесі емес. Нарықтағы депозит 338-5-баптағы қамтамасыз ету ақысы да болуы мүмкін: шарт бұзылса, белгілі сома екінші тараптың меншігіне өтеді. 338-6-бап бойынша мән-жай басталмаса, шартта өзгеше болмаса, сома қайтарылады; заң немесе шарт сыйақы айтпаса, сыйақы есептелмейді. Қай құрал екенін шарттың атауы көрсетеді.

Жолда сома санмен және сөзбен, теңге екені ашық тұрады. Анара Отбасарова жалға алушының жалдау ақысынан бөлек депозит төлегенін сол жолда жазуды айтады. «Бір айлық» қалып қойса, дауда сан жоқ.

Төлем күні мен дәлелі қайда қалады

Ақша келген күн файлда болмаса, кейін соманы жалдау ақысынан ажырату қиын. Аударымның мақсатына «пәтерге депозит» деп жазыңыз. Мақсаты жай «аударым» болса, төлем не үшін кеткені көрінбейді. Күн — ақша түскен күн. Қол қойған күн басқа болса, екеуін де жазыңыз.

Қолма-қол алсаңыз, қолхат қалады: кім берді, кім алды, сома санмен және сөзбен, теңге, күн, мақсат. Homsters 2026 жылғы 26 тамыздағы материалы қолма-қолсыз төлемде чекті немесе банк түбіртегін сақтауды, қолма-қолда қолхатты айтады. Жалға беруші жеке кәсіпкер болып түбіртек берсе, бұл қосымша тәжірибе. Жеке тұлғаға фискалдық чек міндетті емес.

Ұстау негізі шарттан шығады

Заң ұстаудың дайын тізімін бермейді: негіз шартта тұрады, сома құжатпен шығады. Krisha аяқ астынан кетуді немесе біржақты бұзуды тек шартта өзгеше жазылмағанда ғана атайды. Коммуналдық қарызды депозит есебінен жабу сол материалда да бар. Тапсыру кезіндегі зақым немесе жоғалған мүлік те себеп бола алады, бірақ кінәлаудың өзі жеткіліксіз.

Дәлелдің құралы — қабылдау-тапсыру актісі: жиһаз бен техника, саны, маркасы, күйі. Актіні бөлме-бөлме қалай толтыру осы есептің орнын баспайды; мұнда акт — шегерімнің дәлелі. Коммуналдық қарызды бір сомамен шегеруге болады. Көрсеткішті қалай жазу — көшу күні есептегіш көрсеткіші туралы бөлек нұсқаулық.

Қалыпты тозу шегерім емес. Homsters үйкелген жер мен әрлеудің табиғи ескіруін бүлінуге жатқызбайды. Ұсақ ақау үшін есепсіз бүкіл соманы ұстамаңыз: себебін және теңгесін жазыңыз. Nege бойынша қарыз депозиттен аз болса, қалғаны қайтарылады; ұсталатыны қалыпты тозудан тыс нақты залал. Залал депозиттен көп болса, асып кеткен бөлік туралы заңгер сөзі бар — бұл жаңа алым емес.

Істеңіз: шегерімнің себебін және теңгесін жазып, қалғанын қайтару жолына қалдырыңыз. Жасамаңыз: құжатсыз сызат немесе қалыпты тозу үшін бүкіл соманы ұстап қалу. Қалдық аз болса да, ол жеке жолда тұрады.

Қайтару күнін тараптар өздері қояды

338-3 және 338-4-баптар қайтарудың дайын күн санын бермейді. Krisha қайтару шарттарын шарттың өзінде жазуды айтады. Homsters депозит бірден қайтпаса, нақты күнді жазбаша белгілеуді ұсынады. Күнді актіден немесе өзара есептен кейін қойыңыз: «кейін» деген сөз күннің орнын баспайды.

Krisha үлгісінің 3.2-тармағы қалау бойынша қосылатын жол. Онда соңғы ай төленіп қойса, актіден кейін екі күнтізбелік күн деп тұруы мүмкін. Сол екі күн үлгідегі мысал, Азаматтық кодекстің нормасы емес.

Мерзімінен бұрын шығу бөлек тармақ

Жалға алушы мерзімінен бұрын кетсе, сома өзінен-өзі иесінде қалмайды. Homsters өтемақыны тараптар мұндай талапты алдын ала жазғанда ғана сұрауға болатынын айтады. 338-4-баптың 2-тармағы: міндеттеме келісіммен тоқтаса, жарнаны алған тараптың кінәсінен орындалмаса немесе кінәсіз орындау мүмкін болмаса, сома қайтарылады. Өзгеше тәртіп керек болса, оны шарттың өзі айтады.

1-тармақ басқа жағдай: жарнаны берген тараптың кінәсінен міндеттеме орындалмаса, сома екінші тарапта қалады. Ерте кетуді, шартта бөлек тармақ болмаса, сол кінә деп санамаңыз. «Стандарт шарт бойынша ерте кетсе депозит иесінде қалады» деген сөз үлгідегі жолды сипаттайды, заңның автоматты ережесі емес. Өтемақы керек болса, жағдайды және теңгесін не есеп тәсілін сол тармаққа жазыңыз.

Соңғы ай: иә немесе жоқ

338-4-баптың 3-тармағы бойынша, кодексте, өзге заңда немесе тараптардың келісімінде өзгеше болмаса және міндеттеменің мәнінен өзгеше туындамаса, сома алушыға тиесілі төлемдердің есебіне жатады. Krisha мерзім соңында депозиттің жалдау ақысының орнына жүретінін шартта көрсетуге болатынын жазады. Сондықтан соңғы айды «иә» немесе «жоқ» деп ашық жазыңыз. Үнсіз қалған жолда бір тарап қалдықты соңғы айға апарады, екіншісі ақшаны күтеді.

Есептеуге тыйым да, міндетті есептеу де осы баптан дайын шықпайды. Мұны шарттың өз жолы шешеді. Соңғы айға кеткен сома шығу файлында көрінуі керек, ауызша «кетті» болып қалмауы керек.

Шығу файлында үш жол

Шығу күні файлда үш жол қалады. Алынғаны — шарттағы теңге және ақша түскен күн. Шегерім — себебі және шегерілген теңге, дәлелге сілтеме. Қайтарылғаны — қалдық, қайтару күні, аударым немесе қолхат.

IziRento осы қағазды сақтайды: шарт бетін, қолхатты, аударымды және шығу жолын. Ақшаны ұстамайды, қайтармайды және жалдау шартының тарабы емес. Шарттың қалған өрістері — жалдау шартының чек-листінде. Қабылдау-тапсыруды бөлмелеп толтыру осы үш жолды алмастырмайды. Файлға заңда жоқ міндетті мөлшерді, дайын күн санын, алымды немесе салық пайызын қоспаңыз.